Doç. Dr. Ozan Emre Aksöz

Günümüzde, dünya nüfusunun %15’ine karşılık gelen yaklaşık bir milyar insanın engelli olduğu ifade edilmektedir (Misener ve Darcy, 2014:18; Zenko ve Sardi, 2014: 658). Engelli bireyler diğer bireylerin yapabildiği birçok faaliyeti gerçekleştirmekte zorlanmakta ve turizm faaliyetleri de bunların arasında yer almaktadır. Engelli bireyler, yeni yerler deneyimlemek ve turizm destinasyonlarını ziyaret etmek istemektedir. Ancak turizm destinasyonlarının büyük bir bölümü “herkes için erişilebilir” olmadığından çoğu zaman bu isteklerinden vazgeçmektedirler (Var, Yeşiltaş, Yaylı ve Öztürk, 2011: 600).

Engelliler için Evrensel Standartlar Kılavuzu, Dünya Engelliler Vakfı öncülüğünde, Evrensel Standartlar ilke, usul ve esaslarına göre planlanmış; altı kıta ve 65 ülkeden Dünya Engelliler Birliği üyesi 120 kuruluş tarafından düzenlenmiştir. Bu evrensel standartlar tüm dünyada uygulanması talebiyle çeşitli etkinlikler çerçevesinde tanıtılmıştır. Engelliler için Evrensel Standartlar Kılavuzu’nun içeriği temel alınarak engelli bireylerin turizm faaliyetlerine erişilebilirliğine ilişkin eksiklikler belirlenerek gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Engelli bireylerin destinasyonlara yönelik erişilebilirliğinin belirlenmesi için yine engelli bireylerle beraber hareket edilmesi gerektiği açıktır. Bu açıdan bakıldığında erişilebilir destinasyonların geliştirilmesinde de engelli bireylerle iş birliğine gidilmeli ve süreçte etkin olarak yer almaları sağlanmalıdır (Darcy, 1998).

Bu sebeple, destinasyonun yönetiminde, engelli turizmine yönelik geliştirecekler stratejiler öncelikli olarak engellilerin, yaşlıların ve benzer grupların beklentilerini dikkate almaktan geçmelidir. Engelli turizmi pazarının turizm endüstrisi için kârlı bir pazar haline gelmesi bu grup içinde yer alan alt grupların en iyi şekilde anlaşılarak doğru pazar konumlandırmasıyla mümkün olacaktır (Buhalis, Eichhorn, Michopoulou ve Miller, 2005).

Öncelikli olarak destinasyona yönelik analiz çalışmaları yapılarak rekabet üstünlüğü ve sürdürülebilirliği ortaya konulmalıdır. Bir destinasyonun erişilebilirliği analiz edilirken elde edilen veriler doğrultusunda destinasyon kaynakları belirlenerek uygulamaya geçilmelidir. Engelli bireylere yönelik akıllı yenilikler takip edilerek hizmet ve faaliyetlerde bu yeniliklerden yararlanılmalıdır.

Çeşitli destinasyonlarda yapılan analizler sonucunda ortaya çıkan unsurlar incelendiğinde şu hususlara dikkat çekmek gerekmektedir:

  • Bunlardan biri olan güvenilir bilgi eksikliği, engellileri seyahat etmekten alıkoyan temel nedenlerden biridir. Destinasyon tanıtımı kapsamında hazırlanan tüm materyaller, erişilebilir hizmet ve tesisler hakkında tüm bilgileri içermelidir. Bunun yanı sıra erişilebilir medya aracılığıyla, destinasyon ve turizm işletmelerinin iletişim bilgileri, rezervasyon adımları gibi bilgiler net ve açık bir biçimde belirtilmelidir.
  • Destinasyonda engelli bireylere yönelik ayrılan özel park yerleri, turistik işletmelere ve turistik yerlerin giriş ve çıkış noktalarına mümkün olduğunca yakın olmalıdır.
  • Ana koridorların ve geçiş alanlarının iki tekerlekli sandalyenin yan yana geçebileceği genişlikte olması gerekmektedir. Çok katlı binaların erişilebilir biçimde tasarlanması, asansörlerin ve acil durum sistemlerinin bu yönde yapılandırılması gerekmektedir.
  • Destinasyonda bulunan tüm ulaşım yollarının erişilebilir standartlara sahip olması gerekmektedir. Ulaşım araçları güvenli, konforlu ve adil ulaşımı sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır.
  • Odaların engelli bireylerin ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde donatılmış olması gerekmektedir. Restoranlar, lokantalar, kafeler, engelli bireyler için erişilebilir hizmet sunmak amacıyla Braille veya diğer formatlarda okunaklı metinleri barındıracak şekilde tasarlanmış mobilya ve menülere sahip olmalıdır.
  • Sanatsal etkinlikler ve faaliyetlerin erişilebilir standartlara ulaştırılması gerekmektedir. Bu yönde özellikle dijital yeniliklerin takip edilmesi, gösteri alanlarının erişilebilir altyapıya sahip olması ve bu etkinliklerin erişilebilir olması sağlanmalıdır.
  • Destinasyonların önde gelen turistik ürünlerinde olan müzelerin de erişilebilir olması gerekmektedir. Müzelerin gerekli altyapıyla desteklenmesi, çalışanların engelli ziyaretçilerle iletişim kurabilmeleri için gerekli eğitimle donatılmaları gerekmektedir…

TDGD tarafından hazırlanan “Turizm Temelli Destinasyon Yönetimi” kitabının “Destinasyonlarda Erişilebilirlik” bölümünden özetlenerek alınmıştır.